Si njëri nga kontribuesit në grupin e pajtimit të gjaqeve dhe ngatërresave prej më shumë se tridhjetë vjetësh, më është dashur
të merrem seriozisht me të drejtën zakonore dhe posaçërisht me kanunin e quajtur të Lek Dukagjinit.
Nuk ndjehem mirë kur shikoj nëpër televizione programe me opinionista për të folur mbi kanunin dhe gjakmarrjen, me njerëz
të quajtur gazetarë dhe opinionistë, që nuk kanë asnjë njohuri se kur ka filluar të veprojë kjo e drejtë zakonore, pse është krijuar,
si ka mundur të mbijetojë për qindra vjet në kombin tonë, si ka vepruar në zona të ndryshme, por e shajnë pa pushim pa sjellur
asnjë provë të gabimeve të tij.
I nxitur nga ky mllef që më është krijuar nga këta të quajtur studiues dhe opinionistë, që për fat të keq ja kanë arritur të
krijojnë vërtetë një opinion të rrejshëm në masat popullore për këtë vepër madhore të krijuar nga populli jonë ndër shekuj dhe që
ka zgjuar vemendjen dhe interesimin e studjuesve në mbarë botën për studimin e vlerave të tij, vendosa që të shkruaj edhe unë diçka
nga eksperienca ime për këtë vepër madhore.
Në intervista televizive kam dhënë disa të dhëna dhe mendime të mijat për kanunin. Shumë shikues më kanë shkruar dhe marrë në telefon duke më këshilluar që ato mendime që jap në intervista t’i shkruaj në ndonjë libër.
Më në fund, vendosa të shkruaj edhe unë diçka por para se të shkruaj, sipas parimeve të mija, duhet me lexue ato që kanë
shkruar më parë të tjerët dhe mos me kopjue as mos me përsëritë ato që kanë thënë dhe shkruar të tjerët.
Nga botimet në gjuhën shqipe grumbullova mbi 39 libra me mbi 9000 faqe ku flitej për doket, të drejtën zakonore shqiptare
dhe për kanunin.
Në internet ishin të publikuara mijëra faqe në gjuhën shqipe dhe në gjuhë të ndryshme, si referate, përkthime, studime, tema
diplome dhe tema doktoraturash, kryesisht në gjuhën italjane por edhe në gjuhë të tjera. Në këto punime vihet re se ka përsëritje
të atyre që janë shkruar më parë dhe nuk po i akuzoj edhe për plagjiaturë ose vjedhje mendimesh, këtë pikë e lë që ta verifikoni
vetë. Nëse fusim në llogari edhe punimet nga interneti, atëherë rezulton që mbi këtë temë janë shkruar dhe publikuar më parë më
shumë se tridhjetmijë faqe dhe para se të ndërmarrësh nismën për të shkruar diçka, duhet të mendohesh mirë.
Në respekt të punës dhe mundit të atyre që kanë shkruar mbi këtë temë, po radhiti më poshtë titujt e librave që kam mundur
të grumbulloj dhe do të përmendi edhe një numër të vogël të punimeve mbi këtë temë në formën e artikujve dhe referateve që
mua më kanë lënë më shumë mbresa për seriozitetin e trajtimit të temave të diskutuara në to.
-
Statutet e Shkodrës, Universiteti “Wisdom”, Tiranë 2010
-
Statutet e Drishtit, OMBRA GVG, Tiranë, 2009
-
Shtjefën Gjeçovi, Kanuni i Leke Dukagjinit, Albinform, Tiranë, 1993
-
Frano Ilia, Kanuni i Skanderbegut, Shkodër 1993
-
Ismet Elezi, E Drejta Zakonore Penale e Shqiptareve, shtepia botuese “8 Nentori, Tiranë 1983
-
Akademia e Shkencave e RPSSH, E Drejta Zakonore Shqiptare “1”, Tiranë, 1989
-
Margaret Hasluck, Kanuni Shqiptar (Ligji i Pashkruar Shqiptar), Lisitan, Tiranë, 2005
-
Ismet Elezi, Kanuni i Labërisë, Toena, Tiranë, 2006
-
Ismet Elezi, Kanuni i Labërisë, botimet Kumi, Tiranë 2023
-
Haxhi Goci, Kanuni i Bendës, OMBRA GVG, Tiranë, 2010
-
Ю. В. Иванова, Памятники Обычного Права Албанцев Османского Времени, Москва, “НАУКА”, Издательская фирма “Восточна литература”, 1994( Julia V. Ivanova, E Drejta Zakonore e Shqiptarëve nën Perandorinë Osmane, Moskë 1994),
-
Xhemal Meçi, Kanuni i Lekë Dukagjinit në varjantin e Mirditës, GEER, Tiranë, 2002
-
Xhemal Meçi, Kanuni i Lekë Dukagjinit varianti i Pukës, Fiorentina, Shkodër, 2019
-
Shefqet Hoxha, E drejta Dokesore në Lumë (Kanuni i Lumës), Tiranë, 2013
-
Xhafer Martini, Pajtimi në Traditën Popullore, Jehona, Tiranë, 2001 16. Xhafer Martini, Kanuni i Dibrës Trashëgimi Etnojuridike, Botimet M&B, Tiranë, 2016
-
At Zef Valentini, Ligji i Maleve Shqiptare, Plejad, Tiranë, 2007
-
At Zef Valentini, Studime dhe Tekste Juridike, Plejad, Tiranë, 2009
-
Sabri Quku, Kanuni i Lekë Dukagjinit në profilin juridik Muzeu Historik Shkodër, 1997
-
Ndue Dedaj, Kanuni mes Kuptimit dhe Keqkuptimit, Mirgeralb, Tiranë, 2010
-
Xhyher Cani, Kërkime mbi Kanunin e Skendërbeut, Camaj-Pipa, Shkodër, 2000
-
Pal Doçi, Vetëqeverisja e Mirditës, Shtëpia Botuese Enciklopedike, Tiranë 1996
-
Pal Doçi, “Për Kanunin”, shtëpia botuese “Geer” 2003, pa vend botimi.
-
Abdyl Hoxha, Rexhep Maksutaj, E drejta Zakonore Shqiptare (Trashëgimi Kulturore-Juridike, Faik Konica, Prishtinë, 2017
-
Zef Benusi, Përmbledhje Sistematike e Zakoneve Juridike të Vjetra Shqiptare, Shkodër, 2002
-
Mark Krasniqi, Besa në Traditën Shqiptare, Akademia e Shkencave dhe Arteve të Kosovës, Prishtinë, 2011
-
Besim Muhadri, Shtjefën Gjeçovi dhe Kanuni i Lekë Dukagjinit, Gjakovë, 2020
-
Kazuhiko Yamamoto, Struktura Etike e të Drejtës Zakonore Shqiptare, Tiranë, 2015
-
At Shtjefën Gjeçovi Shkencëtar dhe Atdhetar, PrizrenZym, 2020 30. Rezana Konomi (Perolla), Rendi Etnojuridik nga Statutet tek Kanunet, Tiranë, 2013
-
Hyacinthe Hecquard, Historia dhe Përshkrimi i Shqipërisë së Epërme ose i Gegërisë, Plejad, Tiranë, 2008
-
Johan Georg Von Hahn, Studime Shqiptare, Tiranë, pa vit botimi
-
Mariano San Nicolo, Administrimi Austro-Hungarez i Shqipërisë 1916-1918, Tiranë, 2018
-
Ali Galip, Histori Rreth Shqipërisë dhe Shqiptarëve, ALSAR, Tiranë, 2023.
-
Anton Nikë Berisha, “Kanuni – Dëshmi e Qenësishme e Ligjësive të Lashta të Jetesës së Njeriut Tonë”, Shkup, 2023.
-
Dr. Ludvig Von Thalloczy “ILLYRISCH - ALBANISCHE FORSCHUNGEN”, Munchen und Leipzig, 1916
-
Dr. Syrja Pupovci, Marrëdhënjet Juridike Civile në Kanunin e Lekë Dukagjinit, Prishtinë 1971
-
Francesco Tajani, “LE ISTORIE ALBANESI”, Salerno.
-
Shaban Gjuraj, E drejta zakonore ne Çermenikë, Kanuni i Mustë Ballgjinit.
Besoj se do arrij të sjell një kontribut modest për studiuesit në këtë fushë.
By Mark PALNIKAJ